EVLİLİKTE EŞ SEÇME

Evlilikte eş seçimi insanın en önemli kararlardan biridir. Kişinin yaşamı, vereceği kararla birlikte birçok yönden olumlu veya olumsuz yönde etkilenebilmektedir. Bu kararla birlikte nasıl bir yaşam süreceğine ve hatta kimden çocuk sahibi olup kiminle birlikte çocuk yetiştireceğine karar vermiş olmaktadır.

Eş Seçme Kuramları: Sosyal sınıf, statü, eğitim düzeyi, inançlar, yaşam biçimi, aile kökenleri gibi birçok toplumsal faktör bireylerin eş seçme ve eşe ilişkin nitelikleri konusunda tercihlerini şartlandırmakta ve eş seçimini yönlendirmektedir. Oluşan şartlar eş seçimi kuram yaklaşımlarını da açıklık getirmektedir.

Eş Seçmede Ortak Özellikler: Eş seçmede "ortak özellikler" görüşüne göre, evlenecek kişilerin benzer yönlerinin çok olmasının evlilikte başarı şansını artıracağına inanılmaktadır. Buna göre eş seçerken tarafların, özellikleri kendisine benzeyen kişileri seçmesi gerekmektedir. Bu tür evlilikte ekonomik durum, dini inanç, ırk, eğitim, yaş, sosyal değerler açısından eşlerin önemli ölçüde birbirlerine yakın ve benzer olmaları istenmektedir.

Eş Seçmede Zıt Özellikler: Eş seçiminde bireylerin kendilerinde olmayan niteliklere sahip olan kişileri seçmelerinin evlilik başarısını artıracağına inanılmaktadır. Eş seçiminde tarafların birbirine zıt özelliklere sahip olmalarının yararlı ve geçerli olacağı, nitelikleri zıt olan çiftlerin bir araya gelmesi durumunda konuşulan konu ve yaşantılar da çeşitlilik ve zenginlik kazanacağı belirtilmektedir.

Birbirini Tamamlayan Gereksinimler: Birbirlerini tamamlayan gereksinimler kuramı, eş seçiminde, bireysel gereksinimlerin doyumunun önemli olduğunu, benzeyen ve birbirlerini tamamlayan özellikleri olan eşleri başarıya götüreceğini belirtmektedir. Bireylerin temel gereksinimlerinin birbirinden farklı ve bazı gereksinimlerin de diğerlerinden daha önemli olduğunu belirtmekte, cinsiyete göre de bazı gereksinimlerin erkekler, diğer bazılarının ise kadınlar için daha önemli olduğuna işaret etmekte, kişilerin birbirlerine "benzeyen" ve birbirlerini "tamamlayan" gereksinimler nedeniyle karşılıklı olarak birbirlerinden hoşlandıklarını vurgulamaktadır.

Uyaran-Değer-Rol: "Uyaran" dönemi kadın ve erkeğin ilk tanıştığı, birbirini gördüğü ve ilk izlenimlerin alındığı dönemdir. Başlangıç değerlendirmeleri tarafların dış görünümü, sosyal ve zihinsel özelliklerine göre yapılır. Eğer ilk izlenim iyi ise “değerlerin karşılaştırılması” dönemine geçilir. Bu dönem kişilerin ilgi, tutum, inanç ve gereksinimlerinin birbirine uygunluğunun belirlendiği ve “sözel” olarak ifade edildiği bir dönemdir. Son dönem veya “rol dönemi” esnasında eşler, evlilikte ve birliktelikte birbirini tamamlayıcı veya birbirine uyan rollerinin olup olmadığım test edip denerler ve bir sonuca ulaşırlar.

Eş Seçiminde Dikkat Edilecek Hususlar:

Sosyoekonomik Farklılıklar: Her birey içinde doğup büyüdüğü, geliştiği sosyal ve ekonomik koşulların bir ürünüdür. Farklı sosyoekonomik gruplar, para ve kültürel konularda farklı görüşlere sahip olurlar. Evlilik kararı alan çiftlerin sosyoekonomik düzeyleri birbirine ne kadar yakın olursa sorunların çözümü de kolay olmaktadır.

Eğitim Düzeyindeki Farklılıklar: Evlilikte eşler arasındaki eğitim farkı bireylerin olaylara bakışlarının, değerlerinin, zevklerinin, ideallerinin, hayattan beklentilerinin vb. farklı olmasında rol oynamaktadır. Bu farklılıklar eşlerin birçok konuda iletişim kurmalarını, ortak karar vermelerini zorlaştırabilir. Eşler arasındaki eğitim farkının azaltılması için eğitim düzeyi yüksek eş, diğerinin eğitimi için gerekli çabayı göstermeli ve uygun fırsatları yaratmalıdır.

Din Farklılıkları: Dinlerin birbirinden farklı öğretileri vardır. Bundan dolayı farklı dinlere mensup eşlerin de yaşayış biçimleri farklı olabilir. Dinleri farklı eşlerin tutumları, standartları, yeme, içme ve eğlenme alışkanlıkları, okudukları eserler, hafta tatili günleri farklı olacağından sorunlar yaşanabilir. Bu tip evliliklerde özellikle çocukların yetiştirilmesinde, eğitiminde yaşanan sorunlar evlilik birliğini olumsuz etkilemektedir.

Ulusal Farklılıklar: Toplumlardaki gelenekler, örf ve adetler değer sistemi ve kurallar kişilerin davranışlarını belirleyen temel etkenlerdir. Evlenme çağına gelmiş bireylerin davranışları bu etkenlere göre biçimlenip belirginleşeceği için ayrı uluslardan iki kişinin evlilik kararı öncesinde her konuyu açık konuşması mutluluğu olumlu etkiler.

Yaş Farklılıkları: Genellikle erkeğin kadından 2–3 yaş büyük olması normal kabul edilir. Ancak günümüzde aile yapısındaki, eğitimdeki, toplumsal yaşayıştaki değişme ve gelişmelere paralel olarak farklı durumlar da görülebilmektedir. Bireyler arasındaki yaş farkı artıkça ortak arkadaş edinmede, ilgilerde, zevklerde, eğlence anlayışlarında, olaylara bakış açısı kazandırmada, beklentilerde vb. durumlarda farklılıklar artmaktadır.

<< Aile ve Tüketici Bilimleri Ders Notları >>