BEGONİA YETİŞTİRİCİLİĞİ

Begonia: Begonya bitkisi dünyada pek çok bölgede ticari amaçlı yetiştirilen saksı bitkisidir. Begonyalar, Santo Domingo’lu botanik uzmanı Begon’dan ismini almıştır. Bu bitkiler; çiçeklerinin rengi, dokusu ve hacmindeki çok değişiklik gösteren yapıları ile saksı bitkisi olarak yetiştirilir.

Bazı türler, yanlızca yaprakları ve yapraklarının farklı özellikleri için yetiştirilir. Bunlar aynı zamanda en çok kullanılan parter bitkileridir. Türlerine göre güneşli veya gölgeli ortamlarda yetişirler. Dayanıklı yapısı ve rengini uzun süre korumasından dolayı pencere kenarlarında, bordürlerde ve makromelerde kullanılır.

Bazı türleri ise güzel desenli yaprakları ve değişik renkteki çiçekleri için yetiştirilirler. Bazı türlerinin çiçek renkleri çok değişiktir. Bazı türlerinin de çiçekleri kirli beyaz pembe olup estetik bir değeri yoktur.

Begonyanın ana vatanı Kuzeydoğu Hindistan’ın Assam Bölgesidir. Begonyaların aynı zamanda merkezi Asya’dan Güney Amerika’ya kadar yayılan 900 türü bulunmaktadır. Bunların 200’ü ticari amaçla kültüre alınmıştır.

Begonyanın bitkiler âlemindeki yeri aşağıda sıralanmıştır:
Alem : Plantae
Şube : Magnoliophyta
Sınıf : Magnoliopsida
Familya : Begoniaceae
Cins : Begonia
Türkçe Adı : Begonya

Begonya Çeşitleri:

Yumrulu Begonyalar (Begonia tuberosa): Yaprakları açık yeşil, hafif parçalı ve dişli, üst yüzü tüylüdür. Çiçekleri iri, yalınkat, yarı veya tam katmerli; çeşitli formlardadır. Beyazdan sarı, kırmızı ve pembeye kadar çeşitli renkleri olan bitkilerdir.

Yumru begonyalar 3-6 cm büyüklüğünde çiçeklere sahiptir. Yeşil ve mavi dışında her renkte çiçekleri vardır. Askı Begonyanın çiçekleri daha büyüktür. Buna daha çok Pendula (sarkık form) denir. 30 - 40 cm. sarkık sapları vardır.

Çiçekli Begonyalar (Begonia semperflorens): Daha çok dış mekân bitkisi ve evlerde balkonlarda saksı ve makromelerde kullanılan begonya türüdür. Yumru begonyaların aksine sürekli yeşil hâldedir. Devamlı ve kışın çiçek açan türleri vardır.

Pembe, kırmızı ve beyaz renkte çiçek açarlar. Çiçekleri yalınkat ve katmerlidir. Boyları 15 - 20 cm ve 30 - 40 cm arasında değişir. Bu tür Begonyaların gerek yaprak gerekse çiçek renkleri bakımından çok fazla çeşitleri bulunmaktadır. Bunlar F1 hibrit tohumları olarak adlandırılır. Ancak bunlar; pembe, kırmızı, krem ve beyaz renkli olanlarla yalın veya katmerli çiçekli olanların çaprazlanması sonucu elde edilmiştir.

Yaprak Begonyalar: Bu türler, sadece göz alıcı ve dekoratif yaprakları için yetiştirilirler. Genellikle boyları kısa, çiçekleri gösterişsizdir. Ancak uzun boy yapabilen çeşitleri de vardır.

Begonya Üretimi: Begonya türleri, farklı özelliklere sahip olduğu için üretimleri de türlere göre farklılık gösterir. Genel olarak çelik, tohum ve yumrularla üretilir.

Tohumla üretim: Yumru begonyalar ve çiçek begonyalar tohum ile üretilir. Çiçek Begonyaların nisan ayında çiçeklenmesi için aralık ve ocak aylarında tohum ekiminin yapılması gerekir. Hazırlanan tohum kasalarına tohumlar atılır. Begonya tohumları oldukça küçük olduğundan üzerleri kapatılmaz yalnız hafifçe bastırılır. Ancak son zamanlar kullanılan kaplama tohumlarının üzerleri kapatılabilir. Aynı zamanda bu tohumlar viyollare tek tek de ekilebilir. Çimlenme ortamının sıcaklığı 20 – 22°C olduğunda, tohumlar 14 – 20 gün içerisinde çimlenirler.

Fideler ekimden 5 – 7 hafta sonra 4 - 5 cm’ lik saksılara şaşırtılır. Daha sonra da 7 – 10 cm’ lik saksılara dikilir. Tohumdan çiçeklenmeye değin geçen süre 12 – 18 haftadır. Yumru Begonya tohumları, tohum kasalarına ocak ve şubat aylarında ekilir. Ortam sıcaklığı 18 – 20 °C olduğunda, tohumlar 10 – 15 gün içerisinde çimlenir. Fideler iki kere viyollere şaşırtıldıktan sonra 8 cm2’ lik küçük saksılara alınırlar. Ekimden 6 ay sonra çiçekli bitki elde edilir.

Çelikle üretim: Çiçek ve yaprak Begonyalar çelikle üretilir. Büyük yapraklı Rex Begonyalar, yaprak çelikleri ile üretilir. Yaprak çelikleri ile mayıs ve haziran aylarında yapılır. Bunun için olgun yaprakların alt yüzündeki ana damarlar, kesişme noktalarından keskin bir bıçakla çizilir. Daha sonra yaprak hacim olarak eşit miktarlarda turba ve kumun karışımından oluşan kompost veya perlite iyice temas edecek şekilde yatırılır. Temasın iyi olmasını sağlamak için yaprak üzerine çivi, sopa ya da küçük çakıl taşları serpilerek yara dokusu ile köklenme ortamının teması sağlanır.

Yumrularla üretim: Yumru Begonyalarda kullanılır. Yumru gövdeler çok yıllıktır ve gelişimine toprak altında devam eder. İlkbahar aylarında dikilen yumru Begonyalar gelişimlerini tamamladıktan sonra kışı toprak altında geçirirler. Yerlerinde bırakıldığında ertesi yıl tekrar sürgün vererek gelişirler.

Eğer bu yumrular yerlerinden alınarak saklanacaksa kuru perlit veya torf içinde 4-10 ºC' de kışın saklanır. Ertesi yıl tekrar dikilmek üzere bekletilir. Bekletilen yerlerinden alınan Begonya yumruları üzerlerinde gözleri tespit edildikten sonra geniş ağızlı saksılara gözler yukarı gelecek şekilde yerleştirilir.

Saksılara yerleştirilen yumruların üzeri hafif bir harç ile örtülür. Düzenli ve sürekli sulama ve bakım işlemleri yapılır. Bu işlemler sonucu 10-15 günde yeni yumrulardan sürgünler belirir. Daha sonra yapraklar oluşur ve yaklaşık 1 ayda yeni bitkimiz meydana gelir.

<< Bahçecilik Ders Notları >>